Slide thumbnail

Bornais

O Gaioso

O Igrexario

Os Laranxos

Pereiras

Piñeiro

A Uceira

O Valado

O EIXO

O Eixo de Abaixo

O Eixo de Arriba

Superficie

3.61 km2  

e un perímetro de 10.60 km

Población

Segundo o INE en 2021

1009 habitantes

Distancia á Catedral

En coche: 10,4 kms – 21 minutos

Camiñando: 4,6   kms – 1 hora

Festas

San Cristovo, Santísimo e San Antón do Eixo (Xullo)

Santa Lucía (Maio)

Virxe da Ermida (Setembro)

Situación

A uns 5 quilómetros ao Sur da cidade atópase a parroquia de San Cristovo do Eixo. As súas marxes tocan as de Marrozos ao Leste, Aríns ao Norte e O Castiñeiriño ao Oeste, limitando ao Sur co Concello de Teo.

En 1925 incorporouse ao Concello de Santiago, do desaparecido Concello de Conjo, xunto con Conxo, Laraño, Villestro, Figueiras, Aríns, Bando e Marrozos, constituído en 1835.

A nivel relixioso, estas parroquias conforman o coñecido como Xiro da Rocha pola súa pertenza ao Arciprestazgo de Xiro da Rocha, que depende da diócese de Santiago.

Abarca unha superficie de 3,61 km2 cun perímetro de 10,60 km no que se sitúan as aldeas de Bornais, Eixo de Arriba, Eixo de Abaixo, O Gaioso, O Igrexario, Os Laranxos, Pereiras, Piñeiro, A Uceira e O Valado. . O campo da festa do Bornais ten 437m2.

A parroquia está bañada polo río ou regato Aríns e o Fornas, afluente do primeiro, e que máis tarde se converterá no río Santa Lucía para desembocar no Ulla. Cunha altitude media de 300 m, a cota máis destacada é o Coto Devesa con 343 m. Mantén os 260 m sobre o nivel do mar do resto do concello.

Ten unha poboación de 1.009 veciños, segundo os datos do INE en 2021. Deles, 514 son mulleres e 495 homes. A súa poboación concéntrase na aldea de Piñeiro do Eixo, sendo as aldeas de O Igrexario e Pedreiras as que menos habitantes teñen, con 9 en cada núcleo.

A comunicación con esta parroquia realízase a través das estradas locais.

Distancias de San Cristovo do Eixo á Catedral:

  • Coche: 10,4 km – 21 minutos
  • Camiñando: 4,6 km – 1 hora
  • Bicicleta: 5 km – 25 minutos

Hemeroteca

1900El Eco de SantiagoDe Villagarcía pidieron a Santiago, seis parejas de labradores, que, vestidos con el traje clásico gallego bailen la muiñeira y canten el alalá, ante los Reyes a su llegada a dicho puerto. Formarán las aludidas parejas, campesinos de la inmediata parroquia de Eijo.
1907La Voz de GaliciaRomería en Eijo, del distrito de Conjo
1911La Voz de GaliciaVecinos de Marrozos, Eijo y Arines adscritos entonces á Santiago traiga un árbol de carballo, álamo ó freixo para el campo de Santa Susana y los planten á contento del procurador general, y cuando se comedia licencia á los vecinos (1572), para que en el Otero referido y en los demás términos ó baldíos de la población pudiesen plantar árboles, defenderles y gozarles en cuanto á la rama dejando horca y pendón (dos ramas principales del árbol) y el toro (tronco) para la ciudad.
1917La Voz de GaliciaEl día 8 de mayo se celebra en la inmediata parroquia del Eijo la popular romería de Santa Lucía, que es una de las más favorecidas por la animación de la Juventud santiaguesa.
1918La Voz de GaliciaEijo, Ahora aparece la epidemia griposa extendida por todo el Municipio de Conjo.
1923El Eco de SantiagoLa Juventud de San Cristóbal de Eijo, abrió una colecta con objeto de obsequiar a los naturales de la misma que prestan servicio militar en África.
1923La Voz de GaliciaVerbenas, foliadas, concurso de ventanas y balcones engalanados, carreras pedestres y de bicicletas, rifa de una bicicleta “Aleyón” y otros regocijos populares. Comenzarán el día 28. Los amenizará la “banda del regimiento de Zaragoza” y una comparsa de gaita y requintos de la Susana (Eijo).
1925La Voz de GaliciaEntonces el alcalde de Compostela, D. José Varela, recibió el pendón municipal de Conjo, el cual, con el de Santiago, figuró luego en la comitiva. Abría la marcha la banda municipal. Presidían ambas corporaciones el delegado gubernativo y los alcaldes. Cerraba la marcha una banda popular enviada por los agrarios del Eijo, Marrozos y Arins.
1932La Voz de GaliciaParroquia del Eijo (capilla del Pilar. Campo de la Estrella).

Patrimonio e que ver

O patrimonio do Eixo divídese en dous aspectos claramente diferenciados, por un lado os de carácter relixioso e por outro os de interese civil.

Os bens culturais de interese relixioso teñen o seu máximo expoñente na casa reitoral da parroquia, formada por unha igrexa e o seu cruceiro de pedra, xunto co cemiterio e a casa reitoral.

O templo de San Cristovo data do século XVI. Ten pranta de cruz latina coa ábsida máis baixa. O corpo consta de catro caras coas esquinas rematadas en arco. Posúe un campanario no lado esquerdo do frontispicio e unha porta alintelada con moldura e pedestal decorativo.

No plano artístico, destaca a obra escultórica de Jácome de la Flor (século XVI) -autor dun retablo- e o prateiro flamenco residente en Compostela, Guillermo de Gante, que crea unha cruz procesional de prata (1573). Outros obxectos valiosos, recollidos nos libros de fábrica da parroquia, foron creados polos prateiros Juan de Castro e Juan Nicolás entre 1735 e 1745. Tamén Gaspar Cines, xa en 1775, tallou a imaxe dun Nazareno. A policromía dun retablo novo, así como a restauración do antigo, obras realizadas en 1729 foron realizadas por conta do pintor Andrés Sueiro.

A Igrexa atópase en moi bo estado, rodeada por un pequeno muro de pedra e un antigo cemiterio, dende o que hai fermosas vistas.

No muro de pedra está o Cruceiro (achegar foto) da devandita Igrexa. É unha cruz simple de tipo cruz sobre pedestal moldurado cun varal liso e cruz.Na mesma parroquia atopamos outros dous conxuntos parroquiais con ermida ou igrexa e cruceiro de pedra. O primeiro está situado no Eixo de Abaixo coa Ermida de Santa Lucía e un cruceiro de pedra, e outro no lugar de Bornais, o conxunto da Uceira.

A ermida de Santa Lucía, de estilo clasicista, levantada en 1829, ten pranta rectangular e unha sancristía engadida ao norte. A cuberta é a dúas augas con fachada de cachotería de granito. Remátase con cornixas triangulares que conforman un frontón. A porta é alintelada cun nicho baleiro enriba. O Cruceiro (1798), próximo á ermida, é de tipo crucifixo. Ten unha plataforma cuadrangular con tres chanzos e pedestal. O varal é octogonal e estilizado para rematar cun capitel con decoración vexetal e unha cruz de sección octogonal con figuras de Cristo e a Virxe.

A Igrexa da Uceira é unha capela barroca de pranta rectangular e casa anexa. Presenta unha torre alta e estilizada á esquerda da fachada e molduras decoradas. O Cruceiro é de tipo crucifixo (coa imaxe de Cristo na cruz). Posúe plataforma con tres chanzos cuadrangulares, base cúbica decorada coa figura da Virxe das Ermidas de arestas en chaflán. O varal é de sección cadrada con arestas romas e remata nunha cruz circular con imaxes da Paixón.

O patrimonio civil está formado principalmente por muíños e pontes, aínda que o Castro de Angrois (tamén chamado Santa Lucía e do Eixo) destaca como expoñente do patrimonio prehistórico da zona. 

O Castro de Angrois, que data da Idade do Bronce, está situado no alto dun outeiro dende onde se divisa o Pico Sacro. A parte máis alta ten forma case circular, duns 70 m de diámetro, e está rodeada de fortes terrapléns, agás a zona norte, que parece ser a entrada. En diferentes escavacións atopáronse na zona restos cerámicos e de fundición.

Tamén é de interese histórico e arqueolóxico o monte coñecido como Curuto do Castro onde se conservan os vestixios dun asentamento castreño cunhas dimensións duns 70 m. A pesar de estar bastante deteriorado, aínda se pode apreciar a distribución en dous recintos: un superior que rodea todo o contorno e debilita cara ao sur, onde a propia pendente da ladeira serve de defensa; e un inferior que fai de antecastro e esténdese pola vertente occidental. Os parapetos que quedan son de terra, pero a cantidade de pedras soltas na zona pode ser indicativa do seu uso na construción.

Elementos patrimoniais catalogados

ENTIDAD,C,250LonxitudeLatitude
Conxunto Parroquial de San Cristovo do Eixo42.8529-8.5161
Igrexa Parroquial de San Cristovo do Eixo42.8529-8.5162
Igrexa en Santa Lucía (O Eixo)42.8456-8.5200
Igrexa da Uceira Virxe das Ermidas (O Eixo)42.8408-8.5280
Cruceiro da Uceira42.8402-8.5287
Cruceiro no conxunto parroquial de O Eixo42.8530-8.5287
Cruceiro no conxunto parroquial de O Eixo de Abaixo42.8529-8.5161
Cruceiro da Ermida de Santa Lucia42.8453-8.5199
Ponte en Casa do Chico (O Eixo de Abaixo)42.8475-8.5107
Ponte na Ermida de Santa Lucía (O Eixo)42.8458-8.5203
Casa Rectoral de O Eixo42.8530-8.5145
Vivenda en Os Laranxos (O Eixo)42.8504-8.5163
Cruceiro do Eixo de Abaixo42.8496-8.5122
Fonte na Ermida de Santa Lucía (O Eixo)42.8456-8.5205
Muíño no Eixo de Abaixo42.8468-8.5146
Muíño no Eixo de Abaixo42.8480-8.5105
Muíño no Eixo de Abaixo42.8476-8.5107
Muíño en Ermida de Santa Lucía (Eixo)42.8460-8.5194
Muíño en Uceira (Eixo)42.8405-8.5277
Muíño en Santa Lucía (O Eixo)42.8449-8.5221
Mámoa da Finca da Medorra42.8472-8.5332
Castro de Angrois / Castro de Santa Lucía / Castro do Eixo (Angrois)42.8555-8.5286
Cruceiro do Piñeiro (Camino Real)42.8483-8.5287

Sabías que…

En 2014 entregáronse as medallas galegas ás vítimas, voluntarios e profesionais que un ano antes participaron nas labores de rescate do accidente ferroviario de Angrois?

Asociacións

Asociación de veciños “Domingo Cepeda”

( Centro sociocultural de Gaioso, San Cristovo do Eixo,Lugar de Bornais, s/n ,15893)